Halk arasında öd kesesi olarak da adlandırılan safra kesesi, karaciğer tarafından üretilen safra sıvısını depolamakla görevli, küçük ve şekil itibariyle armuda benzeyen bir organdır. Konum itibariyle karaciğerin hemen alt kısmında, karın boşluğunun sağ üst bölümünde bulunur.
Safra kesesi, sindirim sistemimiz için önemli görevler üstlenir. Beslendiğimizde özellikle de yağlı yiyecekler tükettiğimizde safra kesesi kasılır ve safra sıvısını bağırsağa iletir. Bu sıvı yağların parçalanmasını sağlar ve sindirimimizi kolaylaştırır. Vücudumuzun, tükettiğimiz yağlardan enerji üretmesini sağlar. Adana’da hastalarına hizmet veren Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Nurkan Törer safra kesesi nedir ve ne işe yarar sizler için anlattı.
Safra Kesesi Nedir? Özellikleri Nelerdir?
İnce ve elastik bir yapısı olan safra kesesi ortalama yedi ila on santimetre uzunluğundadır. İçi boş bir kese gibi düşünülebilir. Safra kesesinin safra sıvısı depolama kapasitesi sınırlıdır. Çoğu zaman 50 ml safra depolayabilir.
Yani safra kesesi, safrayı karaciğerde sürekli üretmek yerine, yemek yenilen zamanlarda safra sıvısını depolar. Bu sayede gereksinim duyulduğunda kullanım için hazır hale getirilir. Bu özelliği ile safra kesesinin sindirimin optimize edilmesinde önemli bir işlevi vardır.
Safra Kesesinin Vücuttaki Konumu ve Anatomisi Nasıldır?
Safra kesesi insan vücudunda karaciğerin hemen alt bölümünde yer alır. Karaciğer ile bağlantısını koledok (safra kanalı) ve sistik kanal sağlar. Bu kanallar safra kesesi ile ince bağırsak arasında uzanan bir yol gibidir. Safra sıvısının gerekli durumlarda hızlıca bağırsaklara ulaştırılmasını sağlar. Safra kesesi, karaciğerde üretilen safra sıvısını depolayıp gerektiğinde ince bağırsağa iletilmesini sağlayarakkesintisiz safra temini sağlar.
Safra Kesesi Vücutta Ne İşe Yarar?
Safra kesesi vücudumuzun sindirim sistemi için büyük bir rol oynar. Temel görevi, karaciğerin daimi olarak ürettiği safra sıvısını depolamak ve sindirim için ihtiyaç duyulduğunda bu safrayı ince bağırsaklara iletmektedir. Özellikle yağlı gıdaların sindirimi esnasında aktif rol oynar.
Safra Kesesinin Sindirim Sürecindeki Rolü
Safra kesesi, karaciğer tarafından üretilen safra sıvısını adeta bir depo gibi saklar. Yemeklerden ve özellikle de yağlı gıdaların tüketimi sırasında kasılır. Sakladığı safra sıvısını ince bağırsağa iletir. Sindirim esnasında yiyecekler midede mekanik olarak parçalanır ve ardından ince bağırsağa iletilir. Bu aşamada safra kesesi devreye girerek sakladığı safra sıvısını ince bağırsağa doğru iletir. Bu sayede yağların sindirimini başlatır. Safra sıvısı yağların küçük parçalara ayrılmasını ve daha rahat sindirilmesini sağlar. Vücudun yağdan enerji üretmesine yardımcı olur.
Safra Üretimi ve Depolanması
Safra sıvısı karaciğer tarafından sürekli olarak üretilir. Fakat vücut bu safra sıvısına her daim ihtiyaç duymaz. Bu aşamada safra kesesi devreye girer ve karaciğer tarafından üretilen sıvıyı depolar. Sonrasında gerek duyulan anlarda kullanılmasını sağlar.
Safra kesesi, gıdaların mideye girmesinin ardından kasılmaya ve depoladığı safra sıvısını ince bağırsağa iletmeye başlar. Bu sayede sindirimi kolaylaştırır.
Safranın Yağ Sindirimi Üzerindeki Etkisi Nedir?
Safra, sindirim esnasında yağların parçalanması konusunda büyük önem taşır. Vücuttaki diğer sindirim sıvılarından farklı olarak safra, doğrudan bir enzim içermez. Buna karşın safra tuzları yağların küçük parçalara ayrılmasını sağlar. Bu da yağların ve sindirim enzimleri tarafından parçalamasına yardımcı olur.
Yani safra sıvısı olmadan yağların vücut tarafından sindirilmesi zordur. Yağların çözülmesi, enzimlerin işini büyük oranda kolaylaştırır. Bu da vücudun yağlardan enerji üretmesini sağlar.
Safra kesesi tüm bu işlevleri ile yağlı gıdaların sindirimine büyük katkı sağlar. İnsan vücudunun tükettiği gıdalardan maksimum düzeyde fayda sağlamasını mümkün kılar.
Safra Kesesi Vücuttan Alınırsa Ne Olur?
Safra kesesi kimi zaman iltihaplanmalar veya safra kesesi taşı gibi tıbbi nedenlerden dolayı alınması zorunlu hale gelebilir. Safra kesesi olmadan da yaşamak mümkündür. Çünkü safra kesesi alındıktan sonra bile karaciğer, safra sıvısını üretmeye devam eder. Fakat üretilen safra sıvısı doğrudan ince bağırsağa akmaya başlar.
Vücut bu aşamada bile sindirime adapte olur. Bir süre sonra safra kesesi olmadan da yaşamaya alışılır.
Safra Kesesi Ameliyatı Sonrası Vücutta Meydana Gelen Değişiklikler Nelerdir?
Safra kesesi vücuttan alındığında sindirim sürecinde bazı değişiklikler yaşanır. Bunlar:
Sürekli Safra Akışı – Safra kesesi ameliyatla alındıktan sonra üretilen safra sıvısı doğruca karaciğerden ince bağırsağa geçer. Bu yüzden büyük öğünler veya aşırı yağlı yemeklerde sindirim bağırsakta hali hazırda bulunan safra tarafından yerine getirilir. Bu miktar safranın yetmediği durumlarda yağlar sindirilemeyip dışkı ile vücuttan atılır.
Sindirimde Zamanlama Farkı – Safra kesesinin alınmasının ardından hafif düzeyde sindirim problemleri veya ishal gibi sonuçlar nadiren (%2-4) meydana gelebilir. Öğünlerden sonra vücudun ihtiyaç duyduğu safra sıvısının sağlanması daha uzun zaman alabilir.
Safra Kesesi Ameliyatından Sonra Nasıl Beslenmek Gerekir?
Safra kesesinin alınmasının ardından beslenme düzeninde ciddi bir değişiklik gerekmez. Nadiren (%2-4) sindirim sorunu yaşayan bir grup hastada bazı değişikliklere gitmek gerekebilir. Bunlar:
- Yağ oranı düşük gıdalarla beslenmek olası sindirim sorunlarını azaltır. Yağ oranı düşük gıdaların sindirimi daha kolaydır. Bu da mide ve bağırsaklar üzerine binen yükü azaltır.
- Daha küçük porsiyonlar halinde ve daha sık aralıklarla beslenmek sindirim sürecini rahatlatır. Ani safra akışına yol açmadan, tüketilen gıdaların parçalanmasını kolaylaştırır.
- Lif bakımından zengin gıdalarla beslenmek, ishal gibi problemlerin azalmasını sağlar.
- Bol miktarda su tüketmek de bağırsakların sağlıklı şekilde işlevini sürdürmesini kolaylaştırır.
- Safra kesesi ameliyatla vücuttan alınsa bile doğru beslenme uygulamaları ile sağlıklı bir şekilde yaşama devam etmek mümkündür.
