Pankreas organı sindirim sistemimiz ve hormon dengemiz için büyük bir önem taşır. Vücudumuzda yaşamsal önem arz eden çok sayıda işlevi bulunan pankreas endokrin sistemimizin vazgeçilmez bir parçası olduğu gibi aynı zamanda besinlerin parçalanmasından kan şekerinin dengelenmesine kadar çok sayıda önemli fonksiyonu yerine getirir. Adana’da hastalarına hizmet veren Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Nurkan Törer pankreas ne işe yarar sizler için anlattı.
Pankreas Nedir ve Nerede Bulunur?
Pankreas organı yaklaşık olarak 15-20 cm uzunluğundadır. Yapısı itibariyle uzun ve yassı bir organ olarak nitelendirilebilir. Konum olarak ise karın boşluğunda, midenin arka kısmında ve omurganın önünde bulunur. Anatomik açıdan baş, kuyruk ve gövde olmak üzere üç bölüme ayrılarak incelenir.
Pankreas organının en önemli özelliği hormonların salgılanmasında ve sindirim enzimlerinin üretilmesinde üstlendiği kritik roldür. Bu iki yönlü çalışma sistemi, pankreası vücudumuzdaki en önemli organlardan biri haline getirmektedir.
Pankreasın İnsan Vücudundaki Görevleri Nelerdir?
Pankreasın Sindirim Sistemindeki Rolü (Ekzokrin Fonksiyon)
Pankreas, vücudumuzun sindirim işlevi için gereksinim duyduğu enzimleri üretir ve ardından ince bağırsağa iletir. Bu enzimler sayesinde tükettiğimiz gıdalar küçük parçalara ayrılır ve sindirim sistemi organları tarafından emilebilir hale getirir.
Pankreasın salgıladığı sindirim enzimlerini sıralamamız gerekirse:
- Karbonhidratları parçalamakla görevli amilaz
- Yağların sindirimini sağlayan lipaz
- Proteinlerin parçalanmasını sağlayan proteaz enzimleri pankreas tarafından salgılanır.
Bunun yanı sıra pankreas, mide asidinin nötralize edilmesini sağlayan bikarbonatın da üretiminden sorumludur. Pankreasta üretilen bikarbonat bağırsak ortamının sindirim için uygun ve elverişli hale getirilmesini sağlar.
Pankreasın Hormon Üretimindeki Rolü (Endokrin Fonksiyon)
Pankreas organının vücudumuzdaki bir diğer önemli işlevi ise bazı hormonların üretilmesidir. Pankreas tarafından üretilen hormonlar doğrudan kana iletilir ve bilhassa kan şekerinin dengelenmesi konusunda önemli faydalar sağlar. Pankreasta üretilen başlıca hormonlar ise şu şekildedir:
- Kan şekerinin düşürülmesini sağlayan İnsülin hormonu
- Kan şekerinin yükselmesini sağlayan Glukagon hormonu
- Diğer hormonların dengelenmesini sağlayan Somatostatin hormonu.
- Tüm bu hormonlar, vücudun enerji gereksiniminin dengeli bir biçimde karşılanmasını sağlar. Özellikle insülin hormonu, hücrelerin glikozu kullanabilmesi için büyük bir önem arz eder.
Pankreas Olmazsa Vücut Ne Yapamaz?
Pankreasın fonksiyonlarını kaybetmesi ve yerine getirememesi halinde kişi ciddi sağlık problemleri ile karşı karşıya kalır. Pankreas işlevini yitirdiğinde:
- Besinler yeterli oranda sindirilemez
- Vücudun vitamin ve mineral emilimi zarar görür
- Kan şekerinin kontrolü sağlanamaz hale gelir
- Diyabet hastalığı gelişebilir
Bu yüzden insan yaşamı için pankreas, vazgeçilmez organlardan biridir.
Pankreas Hastalıkları Nelerdir?
Pankreasın vücuttaki işlevlerini yerine getirememesi halinde bazı hastalıkların meydana gelmesi kaçınılmaz olabilir. Pankreas hastalıkları ise şu şekildedir:
Pankreas İltihabı – Pankreatit
Akut veya kronik şekilde seyredebilen pankreas iltihabı, kişide şiddetli karın ağrılarının görülmesine yol açar. Genellikle sara taşları ve aşırı alkol kullanımı pankreas iltihabına neden olmaktadır.
Diyabet
Pankreasın yeterli miktarda insülin üretememesi veya etkisiz olması sonucunda diyabet hastalığı meydana gelir. Diyabet hastalığı Tip 1 Diyabet ve Tip 2 Diyabet olarak iki şekilde sınıflandırılır.
Pankreas Kanseri
Erken evrelerde bariz bir belirti göstermeyen pankreas kanseri vakalarında genellikle tanı geç konulmaktadır. Geç tanı almasından dolayı pankreas kanseri riskli ve ciddi bir hastalık olarak değerlendirilmektedir.
Pankreas Sağlığı Nasıl Korunur?
Pankreasın sağlıklı bir şekilde çalışabilmesi sağlıklı bir yaşam tarzı benimsememizle yakından ilişkilidir. Örneğin:
- Sağlıklı ve dengeli bir beslenme alışkanlığına sahip olmak
- Aşırı yağlı yiyeceklerin tüketiminden sakınmak
- Alkollü içeceklerin tüketimini sınırlandırmak veya sonlandırmak
- Sigara ve tütün ürünlerinden uzak durmak
- Düzenli olarak egzersiz yapmak ve fiziksel olarak aktif bir yaşam sürmek
- Sağlıklı kiloda olmak ve bunu korumak pankreas hastalıklarına dair risk faktörlerini minimalize eder.
Pankreas ile Sindirim ve Metabolizma Arasındaki İlişki Nasıldır?
Pankreas organı, sindirim sistemi ve metabolizmamız arasında bir çeşit köprü işlevi üstlenir. Sindirilen besinlerin enerjiye dönüştürülmesi ve üretilen bu enerjinin hücreler tarafından kullanılabilir hale getirilmesi ancak pankreas hormonları sayesinde gerçekleşir.
Özellikle glukagon ve insülin hormonlarının arasında hassas bir denge vardır. Bu denge vücudun enerji yönetimini belirler. Bu dengenin bozulması başta diyabet hastalığı olmak üzere çok sayıda metabolik hastalığa neden olabilir.
Pankreas Organı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Pankreas Tam Olarak Ne İşe Yarar?
Pankreas organı vücudumuzun ihtiyaç duyduğu sindirim enzimlerinin üretilmesini ve kan şekerini düzenleyen hormonların salgılanmasını sağlar. Bu da pankreasın hem sindirim sistemi hem de vücudun hormon dengesi için son derece önemli bir organ olması anlamına gelir.
Pankreas Olmadan Yaşamak Mümkün Mü?
Pankreası olmayan veya işlevini yitiren bir insanın yaşaması mümkündür. Fakat bu kişilerin dışarıdan insülin ve sindirim enzimleri alması zorunludur. Bu gibi durumlar kişinin yaşam kalitesine ciddi boyutta zarar verir.
Pankreas Ağrısı Nasıl Anlaşılır?
Pankreas kaynaklı ağrılar genellikle karnın üst bölgesinde hissedilir. Bu ağrılar sırta doğru uzanma eğilimindedir. Bu ağrılara genellikle mide bulantısı ve kusma gibi şikayetler de eşlik eder.
Pankreas Kanseri Belirtileri Nelerdir?
Pankreas kanseri vakalarında iştah kaybı ve buna bağlı kilo kayıpları görülebilmektedir. Bunun yanı sıra karın ağrıları ve sindirim problemleri de pankreas kanserinin habercisi olarak değerlendirilebilir. Fakat belirtmek gerekir ki pankreas kanseri olguları erken aşamada belirti veya semptom göstermeyebilir. Bu yüzden düzenli sağlık taramaları yaptırmak önem taşır.
Pankreası En Çok Ne Yorar?
Aşırı miktarda alkollü içecek tüketen kişilerin, yağlı gıdalarla beslenen insanların, obeziteli bireylerin ve sigara kullananların pankreası bu etkenlerden dolayı zorlanır ve yorulur.
Diyabet Pankreasla Mı İlgilidir?
Pankreas insülin üretimini sağlayan organ olduğu için pankreasta meydana gelen bir sorun diyabet hastalığı ile doğrudan ilişkili sonuçlar doğurmaktadır.
Pankreas Kendini Yenileyebilir Mi?
Pankreas sınırlı ölçüde kendisini yenileme yeteneğine sahiptir. Fakat pankreasın ciddi hasar aldığı durumlarda tam bir iyileşme sağlanması mümkün olmayabilir.
Sınırlı ölçüde yenilenme kapasitesi vardır ancak ciddi hasarlarda tam iyileşme mümkün olmayabilir.
