Pankreas kanseri erken evrelerindeyken belirti göstermeyebilir ve sinsi biçimde ilerleyebilir. Bu yüzden tanı koymakta geç kalınabilir. Hastalığın hangi evrede olduğunu doğru şekilde anlayabilmek, tedavi planlamasının doğru şekilde oluşturulması, hastanın yaşam kalitesi ve yaşam süresinin arttırılması için büyük önem taşır. Peki pankreas kanseri evreleri nasıl anlaşılır? Hangi tetkiklere başvurulur? Birinci evre ve dördüncü evre pankreas kanseri arasındaki farklar nelerdir? Adana’da hastalarına hizmet veren Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Nurkan Törer sizler için anlattı.
Pankreas Kanseri Evresi Nedir?
Pankreas kanserinin hangi evrede olduğu; tümörün büyüklüğünü, pankreas dışına yayılımını, lenf bzlerine veya uzak organlara metastaz yapıp yapmadığını anlamamızı sağlayan bir çeşit sınıflandırmadır. Pankreas kanseri vakalarında doğru evreleme yapılması:
- Hastalığın ne derece yayıldığını tespit etmemizi sağlar.
- Cerrahi tedavi seçeneğinin uygun olup olmadığına karar vermemizi mümkün kular.
- Kemoterapi ve radyoterapi planlamasının yapılmasını sağlar.
- Tedavinin başarısı hakkında öngörüde bulunmamıza yardımcı olur.
Özetlemek gerekirse pankreas kanserinde tedavinin ilk ve en önemli basamağı, evrelemenin doğru şekilde yapılabilmesidir.
Pankreas Kanseri Evreleri Nasıl Belirlenir?
Pankreas kanserinin evresini tespit etmek için tek bir tetkik yeterli olmaz. Doktorlar doğru evreleme için birçok laboratuvar testine, görüntüleme teknolojisine veya biyopsi uygulamasına başvurabilir. Pankreas kanseri evrelemesinde kullanılan tetkikleri incelememiz gerekirse:
Bilgisayarlı Tomografi (BT)
Pankreas kanseri tanısında en çok kullanılan görüntüleme tetkiklerinden biri bilgisayarlı tomografidir. Bilgisayarlı Tomografi ile:
- Tümörün büyüklüğü
- Karaciğere yayılıp yayılmadığı
- Büyük damarlarla olan ilişkisi
- Lenf nodlarının durumu
- Cerrahi tedavinin uygun olup olmadığı anlaşılabilir.
Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR)
Manyetik Rezonans yani MR teknolojisi hem safra yollarının hem de pankreas kanallarının kapsamlı şekilde değerlendirilmesini sağlar. Özellikle MRCP isimli özel inceleme sayesinde pankreas kanallarındaki tıkanıklıkların detaylı şekilde görüntülenmesi mümkündür.
Endoskopik Ultrasonografi (EUS)
Erken evrelerdeki küçük boyutlu pankreas tümörlerinin tespit edilmesinde endoskopik ultrasonografi tetkikinden yararlanılır. Endoskopik Ultrasonografi aynı zamanda biyopsi örneği alınmasını da mümkün kılar.
PET-BT
PET – BT teknolojisi her hasta için gerekli olmaz. Fakat uzak organlara metastaz gerçekleşip gerçekleşmediğinden şüpheleniliyorsa veya gizli yayılmalardan endişe ediliyorsa bu durumların tespitinde etkili olmaktadır.
Kan Testleri
Kan testleri tek başına tanı koymak için yeterli bir tetkik değildir. Fakat tedavi öncesi değerlendirmede, hastanın tedaviye verdiği yanıtın izlenmesinde, hastalık takibinde doktora yardımcı olmaktadır.
TNM Sistemi Nedir?
Pankreas kanserinde evreleme sistemi olarak kullanılan uluslararası sınıflandırma TNM sistemidir. TNM sistemi üç temel kritere göre değerlendirme yapar.
T (Tumor) – Tümörün büyüklüğü ve pankreastaki yayılım durumunu ifade eder.
N (Node) – Tümörün lenf bezlerine yayılım gösterip göstermediğini ifade eder.
M (Metastaz) – Kanserin uzak organlara yayılım gösterip göstermediğini ifade eder.
Tüm bu bilgiler birlikte değerlendirilerek pankreas kanserinin hangi evrede olduğu tespit edilebilir.
Evre 1 Pankreas Kanseri
En erken evre pankreas kanserinde:
- Kanser sadece pankreasla sınırlıdır.
- Henüz çevre doku ve organlara yayılım göstermiş değildir.
- Lenf nodu tutulumu söz konusu değildir.
- Uzak organlarda metastaz gerçekleşmemiştir.
- Bu aşamada uygun hastalarda cerrahi tedavi ile kesin sonuç almak mümkündür.
Evre 2 Pankreas Kanseri
- Tümör pankreasın dışına sınırlı şekilde taşma göstermiş olabilir.
- İkinci evre pankreas kanseri vakalarında lenf bezlerinde tutulum görülebilir.
- Bu aşamada da uygun görülen hastalar için cerrahi tedavi seçenekleri değerlendirilebilmektedir.
Evre 3 Pankreas Kanseri
- Üçüncü evre pankreas kanserlerinde artık kanser; pankreas çevresindeki büyük damarlarla ilişki gösterir.
- Bu yüzden bu aşamada cerrahi tedavi mümkün olmayabilir.
- Fakat günümüzde neoadjuvan kemoterapi tedavileri ile bazı hastalarda tümör küçültülerek cerrahi operasyon şansı oluşturulabilmektedir.
Evre 4 Pankreas Kanseri
Dördüncü evre pankreas kanseri vakalarında kanser uzak organlara yayılım göstermiş haldedir.
- Karaciğer
- Karın Zarı
- Kemikler
- Ve akciğer gibi organlara yayılım görülebilir.
- Bu evrede hastalığı kontrol altına almak, yaşam süresini ve yaşam kalitesini arttırmak amaçlanır.
Evre Belirlenirken Hangi Belirtiler Dikkate Alınır?
Belirtilere bakarak pankreas kanserinin hangi evrede olduğunu tespit etmek mümkün değildir. Fakat bazı belirtiler ileri seviye tetkikleri gerekli kılabilir. Bu belirtiler:
- Karın ağrısı
- İştah kaybı
- Sırta vuran ağrı
- Sarılık
- Bulantı
- Nedeni açıklanamayan kilo kayıpları
- Yeni başlayan diyabet
- Sindirim sorunları
Bu belirtiler başka hastalıklarla da ilişkili olabileceği için hastanın uzman bir hekim tarafından değerlendirilmesi ve kesin tanı konulması gerekir.
Pankreas Kanseri Evresi Tedaviyi Nasıl Etkiler?
Her evrede uygulanacak tedavi yaklaşımları farklılık gösterir.
- Birinci evrede cerrahi operasyon ve kemoterapi uygulamasına başvurulabilir.
- İkinci evre pankreas kanseri vakalarında kemoterapi, radyoterapi ve cerrahi operasyon birlikte değerlendirilir.
- Üçüncü evrede ise neoadjuvan kemoterapi uygulanır. Seçilmiş bazı hastalar için ameliyat seçeneği gündeme gelebilir.
- Dördüncü evre pankreas kanserlerinde ise hedefe yönelik tedaviler, sistemik kemoterapi ve destek tedavilerine başvurulur.
Tedavi planlaması hastanın genel sağlık durumu, tümörün yerleşimi, genetik özellikleri ve yaşı dikkate alınarak belirlenir. Hastanın durumu multidisipliner bir ekip tarafından değerlendirilir.
Erken Tanı Neden Önemlidir?
Pankreas kanseri erken aşamada herhangi bir belirti göstermeyebilir. Buna karşın risk grubunda bulunan kişilerin düzenli olarak doktor kontrolü yaptırması gerekir. Risk faktörlerini sıralamamız gerekirse:
- Ailede pankreas kanseri öyküsü bulunması
- Kalıtsal kanser sendromları
- Obezite
- Kronik pnkreatit
- Sigara kullanımı
- İleri yaşta olmak
- Uzun süreli Tip 2 Diyabet sıralanabilir.
Pankreas Kanseri Evreleri Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Pankreas kanseri evresi biyopsi olmadan anlaşılır mı?
Görüntüleme teknolojileri pankreas kanserinin evrelemesi hakkında önemli veriler sunar. Fakat kesin tanı için hastalardan biyopsi örneği alınması gerekebilir.
Evre 1 pankreas kanseri tamamen iyileşebilir mi?
Erken evrede tespit edilen ve cerrahi yöntemlerle tümüyle çıkarılabilen hastalarda uzun dönemde sağkalım şansı belirgin şekilde artış gösterir.
Her pankreas kanseri hastası ameliyat olabilir mi?
Hayır ne yazık ki cerrahi operasyon her hasta için uygun olmayabilir. Tümörün hangi evrede olduğu, damar tutulumu olup olmaması, metastaz yapıp yapmaması ve hastanın genel sağlık durumu incelenerek pankreas ameliyatı seçeneği değerlendirilir.
