Yeme bağımlılığı her geçen gün daha faza karşımıza çıkan bir olgu. Bir insanın, herhangi bir besine karşı aşırı yeme isteği duyabilir. Bu gibi durumlarda kişinin beyni, söz konusu besinde bulunan bir bileşeni mutlulukla ilişkilendirir. Bu da yeme bağımlılığını beraberinde getirir. Yeme bağımlılığına sıkça neden olan hamburger, çikolata, şeker, makarna, yağ veya karbonhidrat içerikli bir gıdayı fazlaca tüketmek kısa vadede sorun teşkil etmiyor gibi görünse de aslında bu çok daha ciddi bir sağlık sorununa işaret ediyor olabilir.
Gün içerisindeki normal öğünler haricinde bazı yiyeceklere karşı duyulan aşırı yeme arzusu beynin salgıladığı mutluluk kimyasallarını tetikleyebilir. Söz konusu besin tüketildiği zaman kişi kendisini rahatlamış hisseder. Yeme bağımlılığı tedavi edilmediği takdirde psikolojik ve fizyolojik sağlık sorunlarına kapı aralayabilir. Bu yüzden yeme bağımlılığı fark edildiği anda tedavi için geç kalınmadan harekete geçilmelidir. Adana’da hastalarına hizmet veren Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Nurkan Törer yeme bağımlılığı nedir ve neden olur sizler için anlattı.
Yeme Bağımlılığı Belirtileri Nelerdir?
Son yıllarda tıp dünyasının bir çeşit davranış bozukluğu olarak tanımladığı yeme bağımlılığının birden fazla belirtisi olabilir. Kısa süreli durumlarda yeme bağımlılığı fark edilmeyebilir. Ancak kişi kendi kendine bazı sorular sorarak yeme bağımlılığını fark edebilir.
Bir yiyeceği sevdiğimiz için mi yoksa gerçekten çok aç olduğumuz için mi yiyoruz sorusu sorulabilir. Kendimizi durdurmakta zorlanıyor muyuz? Yemek sonrasında hala yiyecek bir şeyler arayışına giriyor muyuz? Yemek sonrasında suçluluk hissi duyuyor muyuz gibi sorular ve cevapları yeme bağımlılığı belirtilerini fark etmemizi kolaylaştırabilir.
Söz konusu belirtilerin başında kişinin tok olmasına karşın halen daha yeme isteği atakları yaşaması gelir. Eğer kişi yemek yemiş ve tok haldeyken bile bir şeyler atıştırmak istiyorsa bu durum yeme bağımlılığının bir işareti olabilir. Diğer taraftan tutkuyla yenilen bir yiyeceğin gereğinden fazla tüketilmesi de bir bağımlılık belirtisi olarak değerlendirilebilir. Örnek vermek gerekirse bir bisküvi paketini açıp birkaç adet bisküvi yemek isterken kendinizi paketin tamamını bitirirken buluyorsanız bu da dürtüsel bir yeme bozukluğuna işaret ediyor olabilir.
Kişide eğer diyabet, tansiyon ve obezite gibi özel beslenme programları gerektiren rahatsızlıklar söz konusuysa ve buna rağmen yeme davranışlarını kontrol altına alamıyorlarsa yeme bağımlılığından bahsedilebilir. Yemek yerken suçluluk duygusu hissediyorsanız, gizli gizli yeme alışkanlığınız varsa yeme bağımlılığından şüphe edebilirsiniz.
Yeme Bağımlılığı Tedavi Edilebilir Bir Durum Mudur?
Yeme bağımlılığı da diğer çok sayıda rahatsızlık gibi tedavi altına alınabilir. Kişinin öz farkındalık kazanması, yeme bağımlılığını fark etmesi ve bu durumu kabullenmesi tedavinin ilk aşamasıdır. Yeme bağımlılığı tedavisi için atılması gereken en önemli adımlardan biri konuya hakim uzman bir hekimden profesyonel destek almaktır. Uzman desteği ile dürtü bozukluklarının önüne geçmek mümkündür.
Yeme Bağımlılığı Tedavi Sürecinde İzlenecek Adımlar Nelerdir?
Uzman bir hekimle görüştükten sonra izlenecek adımlar şu şekildedir:
- Bağımlılık yapıcı özelliği yüksek olan şekerli, yağlı ve karbonhidrat içerikli gıdalar kontrollü şekilde tüketilmelidir.
- Alışveriş yaparken katkı maddesi barındıran ambalajlı ve işlenmiş gıdalar yerine olabildiğince kuru yemiş, sebze ve meyve gibi sağlıklı gıdalar tercih edilmelidir.
- Ani hissedilen açlık ve yeme isteğine karşı önlem olarak sık sık tüketebileceğiniz sağlıklı atıştırmalıkları yanınızda bulundurmanızda yarar vardır.
- Beş çayı, öğle arası gibi atıştırma arzusu uyandıran zaman dilimlerini olabildiğince bitki çayı ve su gibi içeceklerle geçiştirmeli,
- Öğün atlamadan beslenmeli,
- Beslenme programını bir diyetisyen ve uzman kontrolünde hazırlamalı
- Stresle başa çıkmanızı kolaylaştıracak yoga ve meditasyon gibi uygulamalara başvurulmalıdır.
- Tüm bu önlemlere karşın yeme bağımlılığınız devam ediyorsa psikolojik destek almanız gerekebilir.
- En kesin sonuçlar için psikolog ve diyetisyenin birlikte çalışması gerekir.
Yeme Bağımlılığı Hangi Durumlarda Artış Gösterir?
Yeme bağımlılığı çoğu zaman kişinin psikolojik durumuyla son derece yakından ilişkilidir. Özellikle de herhangi bir fizyolojik hastalığın ardından kişi diyet uygulamak zorunda kaldığında bu sürecin sonunda bazı gıdalara karşı aşırı düşkünlük hissedebilir. Ayrıca günlük yaşamda karşı karşıya kalınan bazı zorluklar, hastalık, stres, üzüntü gibi durumlar da dürtü bozukluklarının artış göstermesine neden olabilir. Özetle stres yaratan dönemlerin sonrasında yeme bağımlılığı gelişebilir. Bununla birlikte ergenlik dönemi, sınav dönemleri ve benzeri dönemsel stres faktörleri yeme bağımlılığını tetikleyebilir.
Yeme Bağımlılığına Neden Olabilecek Besinler Nelerdir?
Yeme bağımlılığına yol açabilecek gıdalar arasında şeker, yağ ve un bakımından zengin gıdalar ön plandadır. Ayrıca ambalajlı ve işlem görmüş pek çok hazır gıda da yeme bağımlılığını tetikleyebilir. Yağlı kızartmalar, cipsler, pizza, hamburger, makarna, ekmek, kraker gibi karbonhidrat kaynakları da yeme bağımlılığına yol açabilir. Yüksek miktarda şeker barındıran çikolata, tatlı ve atıştırmalıklar da yeme bağımlılığına yol açabilir. Ancak çözüm bu ürünlerden tamamen uzak durmak değildir. Bunların ölçülü şekilde tüketilmesi ve sebze, meyve, kuruyemiş gibi sağlıklı alternatiflere daha çok yer açılmasıdır.
