Kalın bağırsak kanseri ya da bir başka deyişle kolorektal kanser, hem ülkemizde hem de tüm dünya ölçeğinde en yaygın görülen kanser türleri arasında bulunur. Kalın bağırsak kanseri hakkında en çok merak edilen konulardan biri de hastalığın genetik boyutudur. Birçok insan “ailemde kolon kanseri varsa benim de kolon kanseri olma riskim var mı” veya “genetik test yaptırmalı mıyım” gibi soruları sıkça soruyor. Öncelikle belirtmeliyiz ki kalın bağırsak kanserlerinin tümü genetik etkenlerle ilgili değildir. Fakat bazı olgularda kalıtsal gen mutasyonlarının kalın bağırsak kanserinin tetiklenmesinde önemli rol oynayabilmektedir. Özellikle ailesinde kolorektal kanser öyküsü bulunan kişilerin risk faktörlerini yakından tanımalı ve düzenli taramalarla hastalığa karşı tetikte olmalıdır. Adana’da hastalarına hizmet veren Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Nurkan Törer kalın bağırsak kanseri ve genetik arasındaki ilişkiye dair merak edilenleri sizler için anlattı.
Kalın Bağırsak Kanseri Genetik Bir Hastalık Mıdır?
Kalın bağırsak kanseri, hücrelerin DNA’sında oluşan bazı değişimlerin sonucunda meydana gelebilir. Bu yüzden teknik açıdan tüm kanser olgularının genetik değişikliklerle ilişkili olduğunu söylemek mümkündür. Fakat bu her kanserin kalıtsal olduğu anlamına gelmez.
Kalın bağırsak kanserlerinin önemli bir bölümü yaşam boyunca maruz kalınan çevresel etkenler, yaşlanma, rastlantısal hücresel mutasyonlar ve yanlış beslenme alışkanlıklarından kaynaklanmaktadır. Bu tür vakalar sporadik kanser olarak da adlandırılır.
Buna karşın hastaların yaklaşık olarak yüzde beş ila onluk bölümünde kalıtsal gen mutasyonları söz konusudur. Bu kişilerde kanser gelişme riski toplumun genel ortalamasına kıyasla çok daha yüksektir.
Ailede Kalın Bağırsak Kanseri Varsa Risk Artar mı?
Evet, özellikle birinci derece akrabalarında kalın bağırsak kanseri öyküsü bulunan kişilerde kalın bağırsak kanseri görülme riski daha yüksektir. Genetik yatkınlık olasılığının yüksek olduğu durumları sıralamamız gerekirse:
- Birden fazla aile üyesinde kolon kanseri öyküsünün bulunması
- Kanserin genç yaşlarda ortaya çıkması
- Aynı kişide birden fazla kanser türünün görülmesi
- Ailede ince bağırsak, mide, rahim ve yumurtalık kanseri öyküsü bulunması
- Çok sayıda bağırsak polibinin bulunması
Bu gibi durumlarda geç kalınmadan gastroenteroloji veya genel cerrahi uzmanına başvurarak muayene olmak gerekir.
Kalıtsal Kalın Bağırsak Kanserine Neden Olan Sendromlar Nelerdir?
Lynch Sendromu
Lynch sendromu genetik kolon kanserlerinin en yaygın nedeni olarak öne çıkar. DNA onarımından sorumlu olan genlerde meydana gelen mutasyonlar Lynch Sendromuna neden olur. Lynch Sendromu yaşayan kişilerde:
- Kalın bağırsak kanseri
- Rahim kanseri
- İnce bağırsak kanseri
- Yumurtalık Kanseri
- Ve mide kanseri görülme riski artış gösterir.
Lynch Sendromu yaşayan kişilerde kolon kanseri genellikle daha genç yaşlarda ortaya çıkar.
Ailesel Adenomatöz Polipozis (FAP)
FAP, APC geninde meydana gelen mutasyondan dolayı gelişen, nadir görülen ve fakat yine de önemli bir kalıtsal hastalıktır. Bu hastalığı yaşayan kişilerde ergenlik dönemi itibariyle yüzlerce hatta kimi zaman binlerce bağırsak polibi meydana gelebilir. Tedavi altına alınmayan ailesel adenomatöz polipozis vakaları yaşam boyu kolon kanseri gelişme riskini arttırır.
Erken tanı, düzenli takip ve doğru tedavi yöntemleri ile kanser gelişme riskini büyük oranda azaltmak mümkündür.
Genetik Test Kimlere Önerilir?
Her insanın kalın bağırsak kanseri riskine karşı genetik test yaptırması gerekmez. Fakat bazı insanlar için genetik danışmanlık ve genetik testlere ihtiyaç duyulabilir.
Genetik değerlendirmeye ihtiyaç duyulan durumları sıralamamız gerekirse:
- 50 yaşından önce kolon kanseri tanısı almış olmak
- Ailede birden fazla kolorektal kanser vakası bulunması
- Lynch Sendromundan şüphelenilmesi
- Kişide çok sayıda bağırsak polibine rastlanması
- Birden fazla kanser türü bulunması
Genetik testlerin sonucuna göre kişiye özel takip ve tarama programlarının oluşturulması mümkündür.
Kalın Bağırsak Kanserinden Korunmak Mümkün mü?
Genetik yatkınlıkları ortadan kaldırmak veya önlemek mümkün olmasa da kalın bağırsak kanseri riskinden korunmak için alınabilecek bazı önlemler vardır. Bunlar:
- Düzenli olarak fiziksel aktiviteler ve egzersizler yapmak
- İdeal vücut ağırlığını korumak
- Sigara kullanımını bırakmak
- Alkol tüketimini sınırlandırmak
- Lif bakımından zengin bir beslenme rutini oluşturmak
- İşlenmiş et ürünlerinin tüketimini kısıtlamak
- Sebze ve meyve tüketimini arttırmak
- Düzenli olarak taramalar yaptırmak
Özellikle kolonoskopi, kolon kanserinin erken tanısı için en önemli araç konumundadır. Kanser öncüsü poliplerin tespit edilmesini sağlayan kolonoskopi yöntemi kolon kanseri ileri evrelere ulaşmadan önce hastalığı tespit edebilmemizi mümkün kılar.
Kolonoskopi Ne Zaman Yapılmalıdır?
Ortalama risk grubunda yer alan kişiler için genellikle 45-50 yaş aralığında kolon kanseri taramalarına başlamak gerekir. Ancak ailesinde kolon kanseri öyküsü olan kişiler taramalara daha erken başlamalıdır. Risk düzeyini tespit etmek ve tarama takvimine karar vermek için mutlaka uzman bir hekim değerlendirmesine ihtiyaç duyulur.
Kalın Bağırsak Kanserinin Belirtileri Nelerdir?
Erken evrelerde herhangi bir belirti göstermeden ilerleyebilen kalın bağırsak kanserine karşı düzenli tarama yaptırmak büyük önem taşır. Buna karşın kalın bağırsak vakalarında görülebilecek belirtileri sırlamamız gerekirse:
- Uzun süreli kabızlık ve ishal
- Dışkılama davranışında değişiklikler meydana gelmesi
- Dışkıda kan görülmesi
- Kansızlık
- Açıklanamayan kilo kayıpları
- Karın ağrısı
- Sürekli yoğunluk hissi sayılabilir.
Bu belirtileri göstermeniz muhakkak kalın bağırsak kanseri olduğunuz anlamına gelmez. Fakat bu belirtileri gösterdiğinizde doktora başvurmanızda ve gereken taramaları yaptırmanızda yarar vardır.
Kalın Bağırsak Kanseri ve Genetik Faktörlerle İlişkisi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Kalın bağırsak kanseri tamamen genetik midir?
Hayır, kalın bağırsak kanseri vakalarının önemli bir bölümü genetik değildir. Fakat vakaların yüzde beş ila onluk bölümünde genetik, kalıtsal sendromlar etkili olabilmektedir.
Ailemde kolon kanseri varsa kesin kanser olur muyum?
Hayır, ailede kolon kanseri öyküsü bulunan kişiler varsa bu muhakkak sizde de kanser görüleceği anlamına gelmez. Fakat bu risk grubunda olduğunuz gerçeğini de değiştirmez. Düzenli taramalar yaptırarak ve olabildiğince sağlıklı bir yaşam tarzı benimseyerek riskleri yönetebilirsiniz.
Genetik test yaptırmak gerekli midir?
Genetik testler risk faktörlerini taşıyan kişiler için gerekli olabilmektedir. Genetik testler için karar uzman hekim tarafından verilmelidir.
Kolonoskopi kolon kanserini önleyebilir mi?
Kolonoskopi tetkiki kanserin öncüsü olarak değerlendirilen poliplerin çıkartılabilmesini mümkün kılar. Bu da kolon kanseri görülme riskini azaltabilir.
