Obezite dünya genelinde her geçen gün daha da yaygınlaşan ve beraberinde çok sayıda ciddi sağlık sorununu getiren kronik bir toplum sağlığı problemidir. Dünya Sağlık Örgütü’nün tanımlamasına göre obezite, vücudun sağlığını tehdit edecek düzeyde aşırı yağ birikimi olarak tarif edilir. Fakat insanların en büyük yanılgısı obeziteyi yalnızca estetik bir problem olarak değerlendirmektir. Zira obezite kalp damar hastalıklarından diyabete, psikolojik problemlerden kansere kadar çok sayıda hastalık için en önemli risk faktörleri arasında yer alır. Obeziteyi sadece aşırı kilo problemi olarak değil, çok sayıda ciddi hastalın kökeni ve kendi başına kronik bir sağlık sorunu olarak değerlendirmek gerekir. Kalp sağlığından kansere, kas ve iskelet sistemi rahatsızlıklarından psikolojik problemlere kadar pek çok olumsuz tabloyu tetikleyebilen obezite erken tanı almalı ve kontrol altına alınmalıdır. Adana’da hastalarına hizmet veren Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Nurkan Törer obezitenin neden olduğu sağlık sorunlarını sizler için anlattı.
Obezite Nedir?
Obezite VKİ yani vücut kitle indeksi ölçütü kullanılarak değerlendirilen bir durumdur. Vücut kitle indeksi kişinin kilogram cinsinden ağırlığının boyunun santimetre cinsinden uzunluğunun karesine bölünmesi ile hesaplanır. Vücut kitle indeksine göre değerlendirme ise şu şekilde yapılır:
- 18.5 ila 24,9 arası değerde olanlar normal kiloda kabul edilir.
- 25 ila 29.9 arası değerde VKİ’si olanlar fazla kilolu olarak değerlendirilir.
- 30 – 34.9 arası değerler birinci seviye obezite
- 35 ile 39.9 arası ileri obezite ve son olarak,
- 40 ve üzeri VKİ değerleri morbid obezite olarak adlandırılır.
Dünya sağlık örgütünün yayınladığı veriler ışığında obezitenin önlenebilir ölümlerin birçoğunun başlıca nedeni olduğunu söyleyebiliriz. Bu yüzden toplum sağlığı açısından en önemli risk unsurları arasında obezite de yer almaktadır.
Obezite Hangi Sağlık Sorunlarına Yol Açar?
Kalp ve Damar Hastalıkları
Obezite problemi özellikle vücudun kalp ve damar sistemi için ciddi riskleri beraberinde getirir. Vücutta aşırı miktarda yağ birikmesi kişinin kan basıncını ve kolesterol seviyelerini yükseltir. Bu da önemli kalp rahatsızlıkların gelişmesi için uygun bir zemin hazırlar. Obezite; hipertansiyon, koroner arter hastalıkları, kalp krizi ve felç durumları önemli risk unsurları olarak değerlendirilir.
Tip 2 Diyabet
Obezite rahatsızlığı vücutta insülin direnci gelişmesine yol açar ve Tip 2 Diyabet hastalığının gelişmesine dair ciddi bir risk yaratır. Bilhassa karın bölgesinde meydana gelen yağlanmalar söz konusu riski önemli oranda arttırır. İstatistiksel veriler incelendiğinde tip 2 diyabet olgularının büyük bir çoğunluğunun obezite ile ilişkili olduğu görülmektedir.
Hipertansiyon
Obezite kalbin daha fazla çalışmasını gerektiren bir durumdur. Bu da damarların üzerindeki baskının artması anlamına gelir. Damarlar üzerindeki baskı yüksek tansiyon yani hipertansiyon hastalığını meydana getirir. Hipertansiyon hastalığı kalp krizi, inme riski ve böbrek yetmezliği gibi tehlikeleri de beraberinde getirir.
Kanser Türleri
Onkoloji alanında yapılan bilimsel çalışmalar birçok kanser türünün obezite ile yakından ilişki halinde olduğunu göstermektedir. Obezite ile ilişkilendirilen kanser türleri ise şu şekildedir:
- Rahim kanseri
- Meme kanseri
- Kolon kanseri
- Böbrek kanseri
- Karaciğer kanseri
- Pankreas kanseri
Solunum Sistemi Hastalıkları
Obezite sorunu, kişinin solunum işlevlerini de olumsuz etkiler. Bundan dolayı astım, nefes darlığı, uyku apnesi ve obezite hipoventilasyon sendromu gibi hastalıklara yol açabilir. Özellikle uyku apnesinin en yaygın nedeni obezite olarak öne çıkar.
Kas ve İskelet Sistemi Hastalıkları
Bir insanın sağlıklı kilonun üzerinde olması onun eklemleri üzerinde aşırı miktarda baskı oluşmasına yol açar. Bunun sonucunda da deformasyonlar meydana gelebilir. Obezitenin kas ve iskelet sisteminde tetikleyebildiği hastalıklar arasında:
- Diz ve kalça bölgesinde kireçlenme
- Bel ve sırt ağrıları
- Osteoartrit
- Hareket kısıtlılığı bulunur.
Karaciğer Yağlanması
Karaciğer yağlanmasının en önemli nedeni alkol tüketimi olsa bile alkolden kaynaklanmayan karaciğer yağlanması vakaları obezite ile yakından ilişkilidir. Eğer tedavi edilmezse karaciğer yağlanması ilerleyerek siroz ve karaciğer yetmezliğine dönüşebilir.
Hormonal ve Üreme Problemleri
Obezite sorunu, vücudun hormon dengesine de zarar verir. Bunun sonucunda hem kadınlarda hem de erkeklerde üreme sağlığını tehdit edecek olumsuz durumlar meydana gelebilir. Obezitenin tetiklediği hormonal ve üreme problemleri ise şu şekildedir:
- Adet düzensizlikleri
- Erkeklerde testosteron düşüklüğü
- İnfertilite
- Polikistik Over Sendromu (PCOS)
Psikolojik Sorunlar
Obezite fiziksel sağlık durumuna zarar verdiği gibi depresyon, kaygı bozukluğu, özgüven kaybı, sosyal izolasyon gibi çok sayıda psikolojik bozukluğu da beraberinde getirir.
Obezitenin Yaşam Kalitesi Üzerindeki Etkileri
Obezite kişinin günlük yaşantısını ve sosyal hayatını ciddi anlamda olumsuz etkiler. Kronik yorgunluk, iş gücü kaybı, hareket kısıtlılığı, uyku bozuklukları ve birçok psikolojik problem obezitenin yaşam kalitesi üzerindeki etkilerine örnek olarak verilebilir.
Obezite Nasıl Önlenir?
Obeziteyi önlemek ve kontrol altına almak için alınması gereken önlemler arasında:
- Düzenli olarak egzersiz yapmak ve fiziksel olarak aktif bir yaşam tarzı benimsemek
- Sağlıklı ve dengeli bir beslenme alışkanlığı edinmek
- Gün içerisinde yeterli miktarda su tüketmek
- Düzenli olarak sağlık taramalarından geçmek
- Beslenme konusunda profesyonel destek almak
- Gün içerisinde aldığınız kalorileri takip ve kontrol altında tutmak
- Şekerli ve işlenmiş gıdaların tüketimini büyük oranda sınırlandırmak bulunur.
Obezitenin Yol Açtığı Sağlık Sorunları Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Obezite hangi hastalıklara neden olur?
Kalp ve damar hastalıkları, bazı kanser türleri, karaciğer yağlanması, diyabet, kas ve iskelet sistemi hastalıkları ve uyku apnesi gibi hastalıklar obezite ile yakından ilişkilidir.
Obezite ölüm riskini artırır mı?
Evet erken ölüm riskini arttıran en önemli risk faktörlerinden biri obezitedir. Önlenebilir ölüm nedenleri arasında obezite başlarda yer almaktadır.
Obezite nasıl teşhis edilir?
Vücut kitle indeksi ölçümü, bel ölçümü ve vücut yağ oranı ölçümleri ile obezite olgularına dair tanı konulmaktadır.
Obezite kansere neden olur mu?
Araştırmalar obezitenin kolon kanseri, meme kanseri ve rahim kanseri başta olmak üzere çok sayıda kanser türü ile yakından ilişki halinde olduğunu göstermektedir.
Obezite tedavi edilebilir mi?
Obezite yaşam tarzında yapılacak sağlıklı değişiklikler, beslenme programları ve fiziksel egzersizler ile kontrol altına alınabilir. Bu gibi yöntemlerle sonuç alınamadığında medikal tedaviler veya obezite cerrahisi operasyonları gündeme gelir.
Obezite genetik midir?
Obezite olgularında genetik yatkınlığın etkisi bulunmakla birlikte yaşam tarzına ve bireysel faktörlere göre de kişide obezite riski meydana gelir.
Obezite için hangi doktora başvurulmalıdır?
Genel cerrahi hekimleri, endokrinoloji hekimleri ve diyetisyenler obezite olgularını değerlendirirler.
