Rektum kanseri vakalarında uygulanan ışın tedavisi yani radyoterapi uygulamaları tümörün hangi evrede olduğu ve ne kadar yayılım gösterdiğine göre planlanır. Fakat her rektum kanseri vakasında ışın tedavisi uygulanması bir zorunluluk değildir. Işın tedavisi kararı tümörün yerleştiği bölgeye, hangi evrede olduğuna, lenf nodlarına yayılım gösterip göstermediğine ve hastanın genel sağlık durumuna göre verilir. Tedavi kararı alınırken multidisipliner bir ekip tarafından kapsamlı değerlendirmelerde bulunulması gerekir.
Çağdaş onkolojik yaklaşımlarda tek hedef tümörü yok etmek değil aynı zamanda hastanın yaşam kalitesini de korumak ve iyileştirmektir. Hastanın bağırsak işlevlerini mümkün olduğunca sürdürmek ve rektum kanserinin nüksetme riskini azaltmak da çağdaş onkolojinin önemsediği konulardır. Bu yüzden rektum kanseri tedavisinde radyoterapi, kemoterapi ve cerrahi operasyonlar birlikte değerlendirilmelidir. Adana’da hastalarına hizmet veren Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Nurkan Törer rektum kanserinde ışın tedavisi şart mı, hangi durumlarda uygulanmalı sizler için anlattı.
Rektum Kanseri Nedir?
Rektum kalın bağırsağın son bölümü olarak değerlendirilen ve yaklaşık 12-15 santimetre uzunluğa sahip bir bölgedir. Rektum bölgesinde meydana gelen ve gelişen kötü huylu tümörler rektum kanseri olarak adlandırılır. Kolorektal kanserler içerisinde önemli bir yeri olan rektum kanseri, erken aşamada tanı aldığında başarı ile tedavi edilebilmektedir.
Rektum kanserine işaret edebilecek belirtileri sıralamamız gerekirse:
- Makat bölgesinden kan gelmesi
- Dışkı incelmesi
- Sürekli olarak tuvalete çıkma hissi ve isteği
- Dışkılama alışkanlıklarında meydana gelen değişiklikler
- Karın ağrıları
- Kilo kayıpları
- Halsizlik hissi
- Kansızlık
Tüm bu belirtiler her zaman için kanser anlamı taşımaz. Ancak bu ve benzeri belirtileri gözlemlediğinizde muhakkak genel cerrahi ve gastroenteroloji uzmanı bir hekim tarafından muayene edilmeniz gerekir.
Rektum Kanserinde Işın Tedavisi Neden Uygulanır?
Radyoterapi; yüksek enerjiye sahip ışınlar aracılığı ile kanser hücrelerinin yok edilmesini amaçlayan bir tedavi prosedürüdür. Rektum kanseri vakalarında ışın tedavisinin kullanılması tümörü küçültmek ve cerrahi tedavinin başarısını arttırmak için gerçekleştirilir.
Bilhassa orta ve alt rektum tümörlerinin tedavisinde radyoterapi uygulamaları son derece önemli bir yere sahiptir. Çünkü bu bölge anatomik açıdan dar yapılı olduğu için tümörün tümüyle çıkartılması kimi zaman zor olabilir. Işın tedavisi uygulamaları tümörü küçültmek ve cerrahi operasyonun sınırlarının temiz olmasını sağlamak için uygulanır.
Radyoterapi yönteminin rektum kanseri vakalarındaki kullanım amaçları şu şekildedir:
- Lokal olarak rektum kanserinin nüks etme riskini düşürmek
- Söz konusu tümörün boyutunu küçültmek
- Cerrahi operasyonu kolaylaştırmak ve başarı şansını arttırmak
- Kalıcı kolostomi olasılığını azaltmak
- Kanser hücrelerini kontrol altın almak
- Organ koruyucu yaklaşım sağlamak
Her Rektum Kanseri Hastasında Işın Tedavisi Gerekli midir?
Hayır her rektum kanseri vakasında ışın tedavisi uygulanması bir zorunluluk değildir. Özellikle henüz erken evredeyken tanı konulan rektum kanseri vakalarında sadece cerrahi operasyon yeterli olmaktadır. Genel olarak şu gibi hallerde ışın tedavisine başvurulur:
- İkinci ve üçüncü evre rektum kanseri vakalarında
- Lenf nodlarının tutulduğu hastalarda
- Tümörün bağırsak duvarını aştığı vakalarda
- Alt rektum bölgesinde yerleşen tümörlere karşı
- Cerrahi sınırın riskli olduğu hallerde
- Rektum kanserinin lokal tekrar riskinin yüksek olduğu durumlarda ışın tedavisine başvurulur.
Bununla birlikte erken evrede tespit edilen ve boyutları küçük olan tümörlerde cerrah doğrudan ameliyata başvurabilir.
Rektum Kanserinde Işın Tedavisi Ameliyattan Önce mi Yapılır?
Günümüzde rektum kanseri tedavisinde ameliyat öncesinde radyoterapi uygulaması yaygın olarak kullanılmaktadır. Neoadjuvan tedavi olarak da adlandırılan bu uygulama, rektum kanseri cerrahisi öncesinde;
- Tümörün küçülmesini sağlar
- Cerrahi operasyonun başarı şansını arttırır
- Sfinkter koruyucu ameliyat şansını arttırır
- Hastalığın nüksetmesine dair riski azaltır.
Bazı hastalarda radyoterapi ve kemoterapi tedavisinin birlikte uygulanması gerekebilir.
Rektum Kanserinde Işın Tedavisinin Yan Etkileri Nelerdir?
Günümüzde kullanılan modern radyoterapi teknikleri geçmiş yıllara kıyasla yan etkileri önemli oranda azaltmıştır. Fakat geçici veya nadiren kalıcı yan etkiler görülebilmektedir. Işın tedavisinin en sık görülen yan etkileri şu şekildedir:
- İshal
- Halsizlik hissi
- İdrar yaparken yanma hissi
- İştah kaybı
- Ciltte hassasiyet
- Karın bölgesinde kramplar
- Sık dışkılama
Uzun vadede nadiren bağırsak alışkanlıklarında bazı değişiklikler yaşanabilir. Ya da cinsel işlev bozuklukları yaşanabilir. Tedavi süreçlerinin muhakkak radyasyon onkolojisi uzmanı bir hekim tarafından takip edilmesi gerekir.
Rektum Kanserinde Işın Tedavisi Başarı Oranını Artırır mı?
Bu alanda yapılan bilimsel çalışmalar uygun hasta profilinde radyoterapinin lokal nüks ihtimalini büyük oranda azalttığını gösterir. İleri evredeki rektum kanseri vakalarında operasyondan önce kemoradyoterapi uygulamaları tedavinin başarı şansını arttırmaktadır. Bazı vakalarda tümör, radyoterapiye iyi yanıt verebilir. Bazı özel durumlarda ışın tedavisi tümörün tümüyle yok edilmesini sağlayabilir. Fakat bu durum her hasta için söz konusu değildir.
Işın Tedavisi Sonrası Ameliyat Şart mı?
Birçok hasta için bu sorunun cevabı evettir. Işın tedavisi genellikle cerrahi tedavi planlamasının bir parçasıdır. Hasta eğer radyoterapi uygulamasına tam yanıt verdiyse ve tümör tümüyle ortadan kaybolduysa yakın tedavi seçenekleri gündeme alınabilir. Ancak genellikle ışın tedavisi hastanın cerrahi operasyon için hazır ve uygun hale getirilmesini amaçlar.
Rektum Kanserinde Tedavi Planlaması Nasıl Yapılır?
Rektum kanserinin mutlaka multidisipliner bir yaklaşımla ele alınması gerekir. Genel cerrahi, tıbbi onkoloji, gastroenteroloji, radyasyon onkolojisi, patoloji ve radyoloji uzmanlarının birlikte değerlendirip karar vermesi gerekir. MR, PET-CT, biyopsi ve kolonoskopi sonuçları tedavi planlamasını belirlemek için önemli rol oynar.
Rektum Kanserinde Beslenme ve Yaşam Tarzı Önemli midir?
Rektum kanseri hastalarının doğru beslenmesi tedavi süreci ve tedaviden sonraki dönemde büyük önem taşır. Özellikle dengeli ve protein bakımından zengin bir beslenme düzeni oluşturmak, bağırsak sistemini zorlamamak fayda sağlar. Rektum kanseri sürecinde hastaların bol su tüketmesi, vücudun lif dengesinin korunması, işlem görmüş gıdalardan sakınması, sigara ve alkol tüketimini sonlandırması, düzenli olarak fiziksel egzersizler yapması fayda sağlar. Hastaların aynı zamanda tedaviden sonra düzenli kontrolleri de aksatmaması gerekir.
Rektum Kanserinde Işın Tedavisi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Rektum kanserinde ışın tedavisi kesin gerekli midir?
Hayır, her rektum kanserinde ışın tedavisi uygulanması bir gereklilik değildir. Özellikle yayılım göstermemiş, küçük boyuttaki ve erken evrede tanı almış rektum kanserlerinde cerrahi tedavi kendi başına yeterli olmaktadır. Işın tedavisi genellikle cerrahi operasyon öncesinde ileri evredeki tümörlere karşı uygulanır.
Rektum kanserinde ışın tedavisi kaç gün sürer?
Tedavi planlaması hastanın durumuna ve ihtiyaçlarına göre şekillenir. Kısa protokoller beş gün sürebilirken uzun süreli kemoradyoterapi uygulamaları beş ila altı hafta kadar devam edebilir.
Işın tedavisi acı verir mi?
Hayır radyoterapi uygulaması sırasında kişi herhangi bir ağrı hissetmez.
Rektum kanserinde ameliyat olmadan iyileşmek mümkün mü?
Bazı özel vakalarda hastalar radyoterapi uygulamasına tam yanıt verdiğinde ameliyat ihtiyacı ortadan kalkabilir. Fakat standart yaklaşım birçok hasta için cerrahi operasyonu gerekli kılar.
Işın tedavisi sonrası bağırsak torbası gerekir mi?
Bu soruya iki ayrı yanıt vermek daha doğru olacaktır.
Kalıcı bağırsak torbası (kolostomi) gerekmesi riskini azaltır. Tümörü küçültüp, makat kaslarını kurtarmamıza olanak sağlar.
Geçici bağırsak torbası (koruyucu ileostomi) ise her hastaya önerilir. Çünkü ışın tedavisi alan bağırsakta yara iyileşmesi kötü etkilenir ve bağlantıların kaynaması için biraz daha uzun zamana ihtiyaç duyulur.
Rektum kanseri tamamen iyileşebilir mi?
Evet, erken teşhis edilen ve doğru tedavi planlaması ile ele alınan rektum kanseri vakalarında rektum kanseri tümüyle iyileşebilir.
Rektum kanserinde radyoterapi saç döker mi?
Pelvis bölgesine uygulanan ışın tedavisi saçlarda dökülmeye yol açmaz. Fakat kemoterapi ile birlikte uygulanan radyoterapi işlemi sonrasında saçlarda incelme meydana gelebilir.
Rektum kanseri tekrar eder mi?
Bazı vakalarda rektum kanserinin nüksetmesi mümkündür. Bu yüzden tedavi sonrası düzenli kontroller ve takip kritik öneme sahiptir.
Rektum kanserinde yaşam süresi ne kadardır?
Yaşam süresi kanserin hangi evresinde olduğuna, hastanın tedaviye verdiği yanıta ve hastanın genel sağlık durumuna göre şekillenir. Erken aşamada tedavi altına alınan vakalarda uzun vadeli sağkalım oranı son derece yüksektir.
Rektum kanseri için hangi doktora gidilir?
Rektum kanseri multidisipliner bir heyet tarafından değerlendirilmesi gereken bir hastalıktır. Genel Cerrahi, Gastroenteroloji ve Onkoloji doktorlarına başvurularak ilk değerlendirme yaptırılabilir.
