Vücudumuzda sindirim, toksinlerin atılması, kan pıhtılaşmasını sağlayan proteinlerin üretilmesi ve metabolizmaya ilişkin çok sayıda fonksiyonu yerine getirmekle görevli olan karaciğerdeki herhangi bir problem, vücudun genel sağlık durumunu olumsuz yönde etkiler. Karaciğer cerrahisi kanserli ya da iyi huylu tümörlerin çıkartılması, kistlerin alınması, karaciğer yetmezliği halinde karaciğer nakli yapılabilmesi için başvurulan cerrahi bir prosedürdür. Günümüzde geçmişe kıyasla çok da güvenli şekilde karaciğer operasyonları gerçekleştirilebilmektedir. Peki karaciğerin ne kadarı alınabilir? Karaciğer, ameliyat sonrasında kendisini yenileyebilir mi? Adana’da hastalarına hizmet veren Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Nurkan Törer sizler için anlattı.
Karaciğer Cerrahisi Nedir?
Karaciğerde meydana gelen hastalıkların ve sorunların tedavisinde kullanılan cerrahi prosedürler karaciğer cerrahisi başlığı altında değerlendirilir. Karaciğer vücudumuzun sağ üst bölümünde ve diyafram kasının hemen alt kısmında bulunur. Çok sayıda yaşamsal işlevi bulunan karaciğer özellikle toksinlerin ve diğer zararlı maddelerin vücudumuzdan atılmasını sağlar. Fakat karaciğerde meydana gelen rahatsızlıklar, tümörler ya da farklı yapısal problemler cerrahi operasyonları gerekli kılabilir. Karaciğer cerrahisi hastaların genel sağlığını korumak ve yaşam kalitesini iyileştirmek için elzem bir operasyon haline gelebilir.
Karaciğer cerrahisinde hastaya karaciğer nakli yapılabilir veya karaciğerdeki hastalıklı doku çıkartılabilir. Bu cerrahi işlemler genel olarak ‘Hepatik Lobektomi’ veya ‘segmentektomi’ olarak adlandırılır. Lobektomi (veya hepatektomi karaciğerin bir yarısının (sağ veya sol) alınması anlamına gelirken, Segmentektomi ise 8 ayrı segmentten (kısım) oluşan karaciğerin hastalıklı segmentinin alınmasını ifade eder. Bazı durumlarda ‘Non-anatomik rezeksiyon’ denilen işlemler de gündeme gelebilir. Karaciğer vücudumuzda benzeri olmayan bir kendini yenileme yeteneğine sahiptir. Bu yüzden alınan dokunun ardından karaciğer kendisini yeniler ve hasta sağlıklı bir şekilde yaşamını sürdürebilir. Fakat bu operasyonlar tecrübeli ve uzman ekipler tarafından gerçekleştirilmesi gereken hassas ve kompleks müdahalelerdir.
Karaciğer Cerrahisi Hangi Hastalıklarda Kullanılır?
Karaciğer ameliyatları karaciğerde oluşan farklı sağlık problemlerinin tedavisinde kullanılabilmektedir. Cerrahi operasyon gerektiren karaciğer sorunları ise şu şekildedir:
Karaciğer Kanseri – Karaciğer hücrelerinde oluşan kötü huylu tümörler, kanserin evresine göre ve hastanın genel sağlık durumuna göre cerrahi olarak çıkartılabilir. Eğer kanser olguları erken aşamada tespit edilmişse cerrahi operasyonla kanserli dokunun tamamen çıkartılması ve kanserin yayılmasının önlenmesi mümkündür.
Karaciğer Metastazları – Bazı durumlarda kolon kanseri, mide veya pankreas kanseri gibi kanserler ilerleyerek karaciğere yayılabilir yani metastaz yapabilir. Bu gibi durumlarda kanserin yayılım durumuna göre cerrahi operasyonla karaciğerin kanserden etkilenen bölgesi çıkartılabilir. Bu sayede hastanın yaşam kalitesi arttırılır ve yaşam süresi uzatılır. Cerrahi operasyon haricinde radyoterapi ve kemoterapi gibi tedavilerle de iyileşme süreci desteklenebilir.
İyi Huylu Karaciğer Tümörleri – Karaciğerde meydana gelen ve genellikle kansere dönüşme riski bulundurmayan iyi huylu tümörler kimi zaman büyür ve karaciğerin işlevlerini olumsuz etkiler. Hatta başka organlara baskı uygulayabilir. Fakat bu tümörler semptomatik hale gelirse veya komplikasyon riski söz konusuysa cerrahi operasyonla çıkartılmaları gerekebilir.
Karaciğer Kistleri ve Kistik Hastalıklar – Karaciğerde içi sıvı ile dolu kistik yapılar meydana gelebilir. En sık görülenlerinden bir Hidatik Kist olarak bilinen bir parazit hastalığıdır. Bu kistler zaman içerisinde büyüme gösterirler ve ağrıya neden olurlar. Ayrıca karaciğerin işlevlerinde bozulmalara neden olabilirler. Kompleks kistik hastalıklarda komplikasyonların önlenebilmesi ve karaciğerin işlevinin korunması için cerrahi operasyona başvurulabilir.
Siroz ve Karaciğer Yetmezliği – İleri evrelere ulaşmış siroz olgularında ve karaciğer yetmezliği vakalarında karaciğer, fonksiyonlarını devam ettiremeyecek hale gelir. Bu gibi hallerde hastaya karaciğer nakli uygulanması gerekebilir. Karaciğer yetmezliği genellikle Hepatit B, Hepatit C veya otoimmün hastalıkların bir neticesi olarak ortaya çıkar. Karaciğer nakli ile hastanın sağlıklı bir karaciğere kavuşması ve sağlıklı şekilde yaşamını sürdürmesi mümkündür. Nakil işlemi esnasında genellikle kadavralardan elde edilen bir karaciğer dokusu veya bir donörden alınan karaciğer parçası kullanılır.
Travma Sonucu Meydana Gelen Karaciğer Hasarı – Kaza veya darbe neticesinde karaciğerde yırtılma, doku hasarı veya kanama gibi durumlar oluşabilir. Karaciğer organının kanlanma kapasitesi yüksektir. Travmalardan kaynaklanan hasarlar sonucunda ciddi kanamalar meydana gelebilir. Bu gibi hallerde kanamanın kontrol altına alınabilmesi için cerrahi müdahale ile hasar gören dokunun onarılması veya o segmentin tamamen çıkartılması gerekebilir.
Karaciğer Damar Hastalıkları – Karaciğerde bulunan damarlarda anevrizma veya damar genişlemesi yaşanabilir. Bu da karaciğer cerrahisini gerekli hale getirebilir. Karaciğerde meydana gelen damar hastalıkları, organın kanlanmasına zarar verir ve fonksiyonel kayıplara neden olabilir. Bu gibi hallerde damarların onarılması için cerrahi müdahaleye ihtiyaç duyulabilir.
Karaciğer Ameliyatı Sonrası Karaciğer Kendisini Yeniler Mi? Karaciğer Bağışından Sonra Yaşam Nasıldır?
Karaciğer ameliyatının ardından karaciğerinden parça alınan kişi 3 ila 7 gün süresince hastanede gözetim altında tutulabilir. Bununla birlikte taburcu olduktan sonraki üç ila dört haftayı da evde dinlenerek geçirmesi gerekir. Bu sürenin ardından kişi normal yaşamsal aktivitelerine dönebilir. Ameliyatın ardından altı hafta sonra işine devam edebilir. Karaciğer kendini yenileme sürecini hemen başlatır. İlk iki hafta en yoğun yenilenme dönemidir. Üçüncü ayın ardından karaciğer kişinin ihtiyaçlarını karşılayabilecek ve fonksiyonlarını sürdürebilecek boyutlara ulaşmış olur.
Karaciğerin Ne Kadarı Alınabilir?
Karaciğerin yüzde kırk ila yetmişlik bir bölümü ameliyatla vücuttan çıkartılabilir. Karaciğer organı sağ ve sol lob olmak üzere ikiye ayrılır. Karaciğerin anatomik açıdan ikiye ayrılmış olması her iki parçanın işlevsel olarak birbirinden bağımsız çalışabilen iki ayrı karaciğer olması anlamına gelir. Ayrıca toplam 8 segmentten oluşan karaciğer dokusu çıkartıldığında geriye kalan karaciğer dokusunun hacmi kadar sağlıklı olup olmaması da önem arz etmektedir.
Sağ lob karaciğer organının yaklaşık yüzde altmışlık bölümünü oluştururken sol lob ise yüzde kırklık bölümü ifade eder. Nakil işlemlerinde donörlerin safra kesesi de alınabilmektedir.
Karaciğer bu yaşamsal fonksiyonlarla birlikte kendisini yenileme kabiliyeti en yüksek organdır. Karaciğer kısa süre içerisinde büyüme gösterir. Ve belirli bir sürenin sonunda normal boyutlarına ulaşır.
